De dieperliggende betekenis van lichamelijke klachten.

Part 1: het biomedische model, het biopsychosociale model en het holistische model

De opdeling van lichaam en geest kleurt nog steeds de maatschappelijk dominante overtuigingen over ziekte en gezondheid. Ziekte wordt in de ziekenhuizen nog steeds los bekeken van de totale mens, los van het leven en de persoonlijke ervaring én de mens los van de omgeving waarbinnen zij zich ontwikkelt, leeft, werkt, speelt, liefheeft en sterft.

Tot de komst van moderne medische technologie en de wetenschappelijke farmacologie waren artsen doorgaans afhankelijk van placebo-effecten en hoe de patiënt zelf zijn of haar ziekteproces beschreef en ervaarde. Ze moesten in die tijd in elke patiënt het vertrouwen aanwakkeren in zijn of haar zelfhelend vermogen. Het luisteren naar en de intuïtie waren de belangrijke elementen voor dit proces. Dat zijn kwaliteiten die artsen kwijtgeraakt lijken te zijn nu er voornamelijk diagnostische methodes en wetenschappelijke objectieve metingen en data wordt aangeboden.

Dit model in de medische wetenschap is het biomedische model, waarin ziekte wordt gereduceerd tot een probleem in de biologische processen van het lichaam. Hier wordt ervanuit gegaan dat elke ziekte een specifieke oorzaak heeft en medisch kan worden behandeld. 

In het biomedische model heeft de arts de taak om de verstoorde processen terug te brengen tot hun oorspronkelijke evenwicht (homeostase). De arts wordt in eerste instantie generalistisch opgeleid binnen de opleiding geneeskunde. Daarna bestaat de mogelijkheid om medisch specialist te worden waarbij de arts bepaalde specifieke kennis en ervaring heeft opgedaan in een bepaald domein van de geneeskunde. Dit is bijvoorbeeld de gastro-enteroloog waar je naartoe gaat als je darmklachten hebt of de gynaecoloog als je problemen of pijn hebt bij de voortplantingsorganen. Hierbij wordt geen rekening gehouden met dieperliggende lagen vanuit de energetische-, emotionele- en spirituele lagen van het menszijn. Klachten die ‘vaag’ zijn of niet passen of horen bij een typisch ziektebeeld of patroon worden dan ook weggezet als onverklaarbaar lichamelijke klachten.

Kortom; er wordt vooral gekeken met de medische bril.

Als traditioneel psycholoog werd ik opgeleid in het biopsychosociale model waarin het ziekzijn wordt gezien als een resultaat van een complexe interactie tussen biologische, psychologische en sociale variabelen. De fysieke, mentale en sociale gezondheid worden in dit model meer belicht evenals beschermings- en risicofactoren die in de omgeving en bij de persoon aanwezig zijn. Ook hier wordt gekeken naar statistische kansen op basis van wetenschappelijk gedreven data-onderzoek. Naar het individu wordt niet gekeken. Helaas betekende dit ook dat het werken verbonden werd aan protocollen en kwaliteitsstandaarden gevormd om algemene levensproblematiek te analyseren en kwantificeren. Als persoonlijke omschrijving noem ik het de mens reduceren tot een opsomming van klachten en problemen die moeten passen binnen een theoretisch of diagnostisch kader. Er wordt in de universiteit vooral geanalyseerd en onderzoek gedaan naar of iets aangeboren of aangeleerd is. En er wordt vooral gestructureerd en geprotocolleerd gewerkt. Ook hier is er geen ruimte of wordt er onvoldoende rekening gehouden met de energetische en spirituele lagen van het menszijn.

Als traditioneel psycholoog en begeleider binnen diverse Geestelijke Gezondheidszorg instellingen vond ik niet een werkwijze en werkklimaat die bij mij paste. Door mijn eigen fysieke ongemakken en emotionele worstelingen ging ik op zoek naar de dieperliggende betekenis. Ik werd nieuwsgierig en leerde boodschappen te ontvangen vanuit mijn zielsleven. Antwoorden die ik nooit uit een boekje had kunnen leren kwamen tot mij. Door deze eigen innerlijke zoektocht en zingeving verdiepte ik mij in het holistische model.

Het holistische model gaat er van uit dat, geest, lichaam en ziel met elkaar verbonden zijn. Ik beschrijf geest als datgene wat onze mentale processen omvat, voornamelijk in je hoofd. Het lichaam dat alle emotionele- en energetische processen doorvoelt op een fysieke manier en op specifieke plekken in je lichaam tot uiting komt. En de ziel die vanuit spirituele processen jou begeleid in en op jouw levenspad met jouw intuïtie. Vanuit dit model zijn al deze processen verbonden met elkaar. Een ziekte wordt niet bekeken als een puur lichamelijk verschijnsel. De oorzaak kan wortels hebben in verkeerde voeding (fysiek wat je tot je neemt) evenals pijnlijke gebeurtenissen uit het verleden (emotioneel) of energetische lagen die het lichaam beïnvloeden of zelfs ziek maken. Kortom, het is kijken naar de mens als totaalplaatje.

Waarom heb ik gekozen voor het holistische model?

Bij zowel het biomedisch als biopsychosociale model moet iets in een hokje passen om de juiste zorg of begeleiding te krijgen. Er wordt veelal gewerkt met een specifiek behandelplan passend voor de algemene doelgroep dan een specifiek ondersteuningsplan afgestemd op de persoonlijke behoeften en wensen. Er wordt vaker en sneller behandelt met medicatie terwijl de focus zou moeten liggen op herstel, gezondheid en activering. Vandaag de dag krijgen mensen met gemak een ‘pammetje’ (=kalmeringsmiddel) voorgeschreven als zij angst- spanningsklachten ervaren. Er wordt niet nagedacht over wat onderdrukt wordt door het nemen van deze medicatie en hoe dit het lichaam fysiek, emotioneel en energetisch beïnvloed. Laat staan wat de dieperliggende betekenis van een lichamelijke klacht is.

Binnen deze twee modellen leert de gemiddelde zorgprofessional, arts of therapeut voornamelijk vanuit de geest (mentale processen) te handelen en beredeneren. Tijdens mijn studeerperiode tot psycholoog was ik meer bezig met deadlines, onderzoeken en theorieën dan invoelen hoe ik de dingen ervaarde en hoe de dingen voor mij en een ander werkte. Mijn intellect werd uitgedaagd terwijl mijn intuïtie het ondergeschoven kindje werd.

Terwijl juist die innerlijke wijsheid ook prachtige inzichten en uitkomsten biedt. Intuïtie wordt ook wel beschreven als het fluisterende stemmetje en luisteren is altijd al de belangrijkste kunst geweest. Ik zeg altijd gekscherend: “ik heb vijf jaar psychologie gestudeerd om vervolgens vijf jaar alles wat mij was aangeleerd weer af te leren. Uit het hoofd, terug naar het hart”.

Binnen zowel ziekenhuizen als GGZ-instellingen wordt er voornamelijk gewerkt op productieniveau in plaats van mensniveau. Er wordt veelal gekeken naar de diagnose, de klacht of het probleem in plaats van de mens met zijn gevoelens, persoonlijke beleving en unieke achtergrond. Een gestandaardiseerde intake, een vragenlijst. Het wordt ook al veel ingewikkelder als er tegenstrijdige diagnoses zijn waardoor er vooral veel gediscussieerd wordt over de diagnosen en behandelmethoden. Urenlange multidisciplinaire vergaderingen, tijd die weggeschreven wordt om het ziektebeeld of het gedrag van de persoon te beschrijven en te verantwoorden naar zorgverzekeraars. Uren schrijven en telkens weer nieuw beleid of protocollen doorlezen, begrijpen en uitvoeren. Minder tijd in plaats van meer tijd voelen. Op de tijd zitten. Zeven gesprekken op een dag als target voor de psycholoog. Het is productiegericht in plaats van mensgericht.

Daarmee wil ik niets zeggen over de mensen die er werken; vaak zijn het bevlogen en passievolle types die met hart en ziel proberen het verschil te maken. Ik heb het over het systeem en haar scheuren. Over marktwerking en winstbejag. Ziekte is nu eenmaal ook een verdienmodel (klik voor extra info) en door de komst van evidence-based practice is het accent komen te liggen op externe verantwoording, transparantie, standaardisatie en controle. Ook allemaal mooie manieren om nog meer geld te verdienen.

Daarnaast beschrijf ik graag nog zes problemen die bijdragen aan mijn standvastige geloof dat de dingen anders moeten:

  1. Het feit dat we over de mens in praten in termen van een ‘stoornis’ ervaar ik als problematisch vanwege het feit dat daar al de programmering start waarbij de mens het idee krijgt ‘defect’ te kunnen zijn. Zolang er artsen zijn die psychische stoornissen van ‘patiënten’ beschouwden als producten van een defecte hersenmachine en daarnaar handelen zullen er patiënten zijn die geloven dat ze defect zijn en een werkelijkheid creëren die zo wordt. De kracht van onze energetische stromingen en gedachtenfrequenties wordt onderschat en onvoldoende meegenomen in het reguliere model.
  1. Vanuit de DSM is er extreem veel variatie en hierdoor ontzettend moeilijk om een eenduidige en heldere diagnose of behandelplan op te stellen. Om een voorbeeld te geven; voor de stoornis van een depressie zijn er 16.400 verschillende symptoomprofielen mogelijk en bij posttraumatische stressstoornis 636.120
  1. Er wordt enkel op informatie afgegaan op basis van kwantificeerbare variabelen terwijl er geen heldere en eenduidige meetinstrumenten zijn om een diagnose vast te stellen. Zo zijn er voor depressie 120 verschillende vragenlijsten ontwikkeld, die geen van alle op precies dezelfde symptomen zijn gericht.
  1. Langdurige rouw wordt in DSM-5 erkend als een aparte stoornis. Inmiddels wordt zelfs rouwen geproblematiseerd omdat men het niet snel genoeg doet of het te complex lijkt. Iets of iemand verliezen is een van de meest pijnlijk voelbare gebeurtenissen in het leven van de mens. Het is een dynamisch life triggering event die veel meer lagen aanraakt dan wat op dat moment gebeurt.
  1. Gedurende het gehele leven zal de mens verschillende worstelingen, ontwikkel- en helingsprocessen in het leven aangaan. Dit wordt op geen enkele manier in beschouwing genomen in de huidige DSM. Er wordt enkel gekeken naar ‘mate van functioneren’ waarin wederom een statisch fenomeen wordt vastgelegd op papier.
  1. Alles wat niet past binnen de criteria van de stoornissen wordt inmiddels beschreven als ‘niet anders omschreven’ (NAO) en deze aantallen nemen toe
  1. Transgenerationeel trauma waarbij de complexe onzichtbare systemische krachten een rol spelen in fysieke ziekte en de blokkering of activering van cellen en emoties in ons lichaam en de belangrijke voorwaarde van je veilig voelen worden onvoldoende belicht of bekeken. (Inspiratiebronnen Peter Levine, Dirk de Wachter, Gabor Mate, Bessel van der Kolk)
  1. De mens is niet statisch en meetbaar, de mens is dynamisch en beweeglijk. Gevoelens zijn niet te meten, enkel in verbinding met elkaar te delen.

Mijn persoonlijke ervaring voor het kiezen van het holistische model

Een tijdlang heb ik geworsteld met angsten, (onverklaarbare) lichamelijke klachten, emotionele overprikkeling en overweldiging. Zowel in mijn persoonlijke leven als mijn werkperiode binnen de GGZ had ik onveilige situaties meegemaakt en leefde ik vanuit een overlevingsmechanisme. Daar had ik toen nog geen bewustwording van.

Toen ik hulp ging zoeken vond ik het te bizar voor woorden dat ik in een hokje geplaatst moest worden terwijl ik ook wist dat dit hokje op geen enkele manier zouden passen omdat ik diep van binnen al begreep dat alles verbonden was met elkaar. Maar ik moest zelf op zoek naar de puzzelstukjes door de versplintering die gemaakt wordt van ons menszijn.

Er kwamen veel hokjes voorbij.

Vanuit de medische wereld werden de onverklaarbaar lichamelijke darmklachten als een prikkelbaar darm syndroom weggestopt. Toen ik cognitieve gedragstherapie probeerde rond mijn 25e levensjaar werd er enkel naar mijn gedachten gekeken en leerde niemand mij de signalen in mijn lichaam te begrijpen of te kijken naar wat bij mij past en hoe de dingen voor mij werken. Op school leren ze je dat ook niet, dus hoe kun je dit nou eigenlijk weten? Toen ik EMDR wilde gaan doen na een onveilig incident op werk kreeg ik een stoornis toebedeeld, want anders wordt het niet vergoed door de zorgverzekeraar. Ook werd er enkel gewerkt aan het ‘wegwerken’ van de heftige beelden. Pas toen ik bij een lichaamsgerichte psychotherapeut terecht kwam, die enkel vergoed werd vanuit een aanvullende verzekering, begon ik te begrijpen dat er zoveel meer was waarnaar gekeken kan worden. Dat alles met elkaar verbonden is en het nodig is alles met elkaar te verbinden.Toen ik leerde luisteren naar mijn lichaamssignalen en weer in contact kwam met mijn intuïtie transformeerde mijn realiteit, wat mij verteld was en wie ik was. Een geheel nieuw pad ontstond. Door trauma verwerking, emotional release, yoga, wandelen, breathwork, psychedelica, energetisch werk en allerlei ervaringen vanuit wat ik zou beschrijven een holistische psychodynamische werkwijze kwam er op een geheel nieuw niveau een integratie vanpersoonlijke ontwikkel- groei en helingsprocessen. Ook leerde ik uit de slachtofferrol te stappen, de overtuiging dat er iets mis zou zijn met mijn lichaam te transformeren, het energetische veld van mijn lichaam te begrijpen en keuzes te maken waarvan mijn lichaam en ziel mij aangaven dat dit het juiste was om te doen. Niet omdat ik dacht dat ik het moest doen maar omdat ik voelde dat ik het mocht doen. Het bleek de enige juiste weg naar mijn authentieke zelf. Bovenal leerde ik dat er niets mis wanneer je leert luisteren naar de signalen van je lichaam en de fluistering van je intuïtie.

Intermezzo

Nu leest het wellicht weg alsof ik de wetenschap en mijn wetenschappelijke studie tot psycholoog wil verwerpen. Dat wil ik zeker niet. Juist in een tijd van nepnieuws, hongerige farmaceuten die ons niets liever dan angst aanjagen om pillen toe te stoppen en de volledige manipulatie van alles wat op social media verschijnt, is het van cruciaal belang om wetenschappelijke instrumenten te behouden. De holistische of spirituele tegenbeweging brengt ook veel onzuiverheid mee en ik heb tot nu toe ook gevaarlijke dingen gezien vanuit deze beweging waar wij ons als mens voor moeten behoeden. Uitbuiting kan overal plaatsvinden. Om maar nog niet te spreken over de coaches die overal en nergens de grond uit schieten en denken het allemaal maar te kunnen na driedaagse cursus of mindset training.

Binnen mijn praktijk heb ik zowel professionals als alledaagse mensen die graag de integratie van mind-body-soul willen maken. Ze zijn bereid om diep te gaan en oude overtuigingen of denkbeelden van zich af te schudden. Ze zijn bereid om de schaduwkanten te doorvoelen om zo weer het eigen licht te vinden.


Deze twee statements blijven voor nu en altijd waar voor mij:

“Alles heeft een tijd en een plaats”

“Er is geen goed of fout, alleen het denken maakt het ervan”

Ik wens iedereen de mogelijkheid van een keuze toe.

Te begrijpen dat alle waarheden en alle informatie die nodig is om tot een keuze te komen van binnenuit komt en niet van buitenaf.


Dat er meer informatie beschikbaar wordt gesteld over de mogelijkheden naast de overheersende modellen en dat jij weet wat de mogelijkheden zijn en dat leert voelen welke keuze bij jou past.
Dat je niet ja zegt omdat het hoort maar dat je nee leert zeggen je het niet wil.

Laten we beginnen met luisteren. Naar elkaar. Naar onszelf. Naar onze innerlijke beleving. Naar het fluisterende stemmetje. Dat is de weg. De enige weg naar verlichting.

Het onderstaande gedicht van Leo Buscaglia geeft dit prachtig weer;

Als ik je vraag naar mij te luisteren
en jij begint mij adviezen te geven
dan doe je niet wat ik je vraag.

Als ik je vraag naar mij te luisteren
en jij begint mij te vertellen waarom
ik iets niet zo moet voelen als ik het voel,
dan neem je mijn gevoelens niet serieus.

Als ik je vraag naar mij te luisteren
en jij denkt dat je iets moet doen om
mijn problemen op te lossen,
dan laat je mij in de steek,
hoe vreemd dat ook mag lijken

Dus, alsjeblieft, luister alleen maar naar
me en probeer me te begrijpen.

En als je wilt praten, wacht dan even en
ik beloof je dat ik op mijn beurt naar jou
zal luisteren.

Mijn filosofie is dan ook dat ieder zijn eigen unieke kijk, beleving en ervaring in dit leven heeft en dat het aan mij is om samen de zoektocht aan te gaan om te vinden wat iemand nodig heeft of wat voor hem of haar werkt om tot een gezonde balans (of homeostase) te komen. We moeten van het hokjes denken af omdat dit niet alleen bijdraagt aan het stigma maar ook aan ziektebeeldvorming.

Er mag weer vertrouwd worden op het zelfhelend vermogen en op de eigen intuïtie. Er mag weer ruimte komen voor een luisterend oor met een nieuwsgierige onderzoekende houding. Uit het hoofd, weg van protocollen, lijstjes en diagnoses. Terug naar de basis.

Er mag weer erkend worden dat iemands persoonlijke levensloop en emoties een indrukwekkende en doordringende rol spelen in de beïnvloeding van het ziekteverloop of het helingsproces.

Er mag gekeken worden naar de dieperliggende betekenis van lichamelijke klachten.

Er mag weer een integratie plaatsvinden met de ziel die we allemaal diep van binnen zijn vol licht en liefde.

Iemand mag weer begrijpen hoe de dingen voor werken voor zichzelf en wat ze nodig hebben voor zichzelf vanuit SELFSENSE. Because you make sense.